DOLAR
16,7618
EURO
17,4775
ALTIN
972,79
BIST
2.443,77
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Açık
29°C
İstanbul
29°C
Açık
Cumartesi Açık
28°C
Pazar Açık
28°C
Pazartesi Parçalı Bulutlu
28°C
Salı Parçalı Bulutlu
29°C

Covid: Koronavirüs varyantları ne kadar bulaşıcı olabilir?

Getty ImagesŞu anda, 2019 sonunda Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkana kıyasla koronavirüsün çok daha kolay, tahminen de iki kat daha kolay …

Covid: Koronavirüs varyantları ne kadar bulaşıcı olabilir?
14.06.2021 13:38
0
A+
A-
Getty Images

Şu anda, 2019 sonunda Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkana kıyasla koronavirüsün çok daha kolay, tahminen de iki kat daha kolay yayılan bir versiyonuyla karşı karşıya olduğumuz açık.

Birinci olarak İngiltere’nin Kent bölgesinde tespit edilen Alfa varyantı, bulaşıcılık açısından değerli bir basamaktı. Artık ise birinci olarak Hindistan’da ortaya çıkan Delta varyantı daha da ileri bir kademeye işaret ediyor.

Bu, evrim iş başında demek.

Pekala, denetim altına alması giderek daha da zorlaşan yeni ve daha ileri varyantların hiç bitmeyen geçidini görmeye mahkum muyuz?

Bu noktada, virüsün çıktığı seyahati hatırlamaya bedel.

Virüs, yarasalardan bize geçti.

Imperial College London’dan viroloji uzmanı Pof. Wendy Barclay virüslerin insanlara geçtiklerinde başta “nadiren kusursuz olduklarını” söylüyor ve “Yerleşiyorlar, çok güzel vakit geçiriyorlar” diye de ekliyor.

Barclay, grip pandemilerinden Ebola’ya tipten çeşide geçiş yaptıktan sonra hızlanan virüs örnekleri olduğunu vurguluyor.

Reuters

Pekala, koronavirüs ne kadar ileri gidebilir?

Virüslerin saf yayılma gücünü kıyaslamanın en pak usulü R0 katsayılarına bakmak. Yani enfekte her kişinin, virüsü, bağışıklığı olmayan ve enfekte olmamak için rastgele bir ek tedbir almamış ortalama kaç bireye bulaştırdığını incelemek.

Bu katsayı, pandemi Vuhan’da başladığında yaklaşık 2,5’tu ve Imperial College’taki modellemelere nazaran Delta varyantında 8’e kadar çıkabilir.

Getty ImagesDaha bulaşıcı Delta varyantının görüldüğü Hindistan’daki oksijen tüpleri.

Oxford Üniversitesi’nde viral evrim araştırmaları yapan Dr. Aris Katzoukaris, “Bu virüs bizi çok şaşırttı. Korktuğumuz her şeyin ötesinde. Bunun 18 ay içinde iki defa olması, her biri yüzde 50 daha bulaşıcı olan iki varyantın ortaya çıkması dayanılmaz bir değişim hızı” diyor.

Dr. Katsoukaris, R0 katsayısının nerelere tırmanabileceğini iddia etmenin sıkıntı olduğunu lakin gelecek birkaç yılda virüsün daha bulaşıcı olacağını net halde görebildiğini söylüyor. Öbür virüslerin çok daha yüksek R0 oranları var ve bu alanda rekor sahibi olan kızamık hala büyük salgınlara yol açabiliyor.

Prof. Barclay, “R0 oranı daha da artabilir. Kime sorduğunuza bağlı olarak kızamığın R0 oranı 14 ile 30 ortasında değişiyor, bu virüste ne olacağını bilmiyorum” diyor.

Pekala, varyantlar bunu nasıl başarıyor? Virüs bulaşıcılığını birçok biçimde artırabiliyor;

  • Hücrelerimize giriş yolunu geliştirmek
  • Havada daha uzun mühlet hayatta kalmak
  • Hastaların daha çok virüs soluması ya da öksürmesi için viral yükü artırmak
  • Bir diğer beşere geçme sürecinde değişmek

Alfa varyantının daha bulaşıcı olma yöntemerinden biri, irterferon yansısı ismi verilen bedene yabancı bir öge girdiğinde verilen alarmı geçmekte daha da iyileşmekti. Lakin bu, Yunan alfabesindeki tüm harleri bitirip, son harf olan Omega’da artık durdurulamayacak bir canavarla karşılaşacağımız manasına gelmiyor.

Dr. Katzoukaris, “En nihayetinde hudutlar var ve tüm makus mutasyonların birleşiminden oluşan üstün bir virüs yok” diyor.

Birebir vakitte, “Evrimsel alışveriş” diye bir kavram da var. Bir alanda âlâ olmak için, sıklıkla öteki bir alanda kötüleşiyorsunuz. Tarihteki en süratli aşılama programı, virüsün önüne farklı bir mahzur çıkartabilir ve bir öbür evrimsel tarafa gitmeye zorlayabilir.

Dr. Katzourakis, “Virüste aşılardan kaçınmakta uygunlaşmak için ortaya çıkan değişikliklerin, mutlak bulaşıcılık kabiliyetinden ödün vermeye zorlaması çok olası” diyor.

Katzourakis’e nazaran bağışıklık sistemini aşmak için E484K isimli bir mutasyon bulunan, lakin kök salamayan Beta varyantı bunun bir örneği. Fakat Delta varyantı, hem yayılmasını sağlayacak hem de bağışıklık sisteminden kısmen kaçınabilecek mutasyonlara sahip.

Getty Images

Koronavirüs nasıl bir istikamete yanlışsız gideceğini iddia etmek hala çok güç. Farklı virüsler, bulaşıyı sürdürmek için farklı teknikler kullanıyor. Kızamık birden yayılan, fakat geride ömür uzunluğu süren bir bağışıklık bıraktığı için daima enfekte edecek yeni beşerler bulmak zorunda olan bir virüs. Grip virüsünün R0 oranı ise çok daha düşük, 1’in çok az üzerinde lakin bağışıklık sisteminden kaçınmak için daima mutasyonlar geçirilyor.

Prof. Barclay, “Gerçekten çok farklı, orta kademede ve varsayım edilemez bir yerdeyiz. Bir yıl sonra neler olacağını öngörmek zor” diyor.

Sık sık argüman edilen, fakat bilim etraflarının çok katılmadığı bir şey daha var. Virüsün daha kolay yayılabilmek için Covid-19’u daha hafif geçirten bir hal aldığı. Bunun olması için virüs üzerinde çok az evrimsel baskı var. Virüs, enfekte ettiği insanı öldürmeden öhce bir sonraki beşere geçmiş oluyor. Ve en çok bulaşıyı gerçekleştirenler (gençler) çok hasta olmayanlar.

Aşılamanın güzel gittiği varlıklı ülkelerde, yaygın bağışıklık nedeniyle sonraki varyantların çok büyük bir sorun oluşturmayacağı umuluyor. Lakin bu daha bulaşıcı varyantlar, Covid’e karşı çabanın giderek daha zorlaştığı dünyanın kalanı için tam bir kabus.

,basın açıklaması, hiciv

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.